Uşaqların müdafiəsi, ailə və insan hüquqları: Həssas mövzuya balanslı yanaşma

Cəmiyyətdə həssas mövzular müzakirə olunarkən emosiyalar çox vaxt faktları üstələyir. LGBT məsələsi də Azərbaycanda müxtəlif ictimai və hüquqi yanaşmaların ortaya çıxdığı mövzulardan biridir. Bu barədə danışarkən insanları təhqir etmək, damğalamaq və ya qarşı tərəfi ittiham etmək əvəzinə, məsələnin mahiyyətini araşdırmaq, hüquqi çərçivəni və mümkün sosial nəticələri aydınlaşdırmaq daha məqsədəuyğundur.
LGBT məzmununun təbliğinə mümkün qadağa ilə bağlı müzakirələr ailə institutunun cəmiyyətdəki rolu, uşaqların müdafiəsi, milli-mənəvi dəyərlər, şəxsi həyatın toxunulmazlığı və ifadə azadlığı kimi mühüm məsələləri gündəmə gətirir. Bu mövzuların hər biri ictimai əhəmiyyət daşıyır və onlara emosional reaksiyalarla deyil, hüquqi və sosial əsaslarla yanaşılmalıdır.
Azərbaycan dövlətinin ailə institutunun qorunmasına, milli-mənəvi dəyərlərin yaşadılmasına və gənc nəslin sağlam mühitdə yetişməsinə diqqət yetirməsi vacibdir. Ailə cəmiyyətin əsas dayaqlarından biridir. Burada formalaşan münasibətlər uşaqların dünyagörüşünə, məsuliyyət hissinə və gələcək həyatına birbaşa təsir göstərir. Ailənin möhkəmliyi, valideyn məsuliyyəti və uşaqların təhlükəsiz şəraitdə böyüməsi həm dövlətin, həm də cəmiyyətin maraqlarına xidmət edir.
Valideynlərin övladlarının qarşılaşdığı informasiya məzmununa nəzarət etmək istəyi başadüşüləndir. Onlar uşaqlarının yaşlarına uyğun olmayan materiallardan qorunmasını, məktəblərin isə təhsil və tərbiyə vəzifələrini məsuliyyətlə yerinə yetirməsini istəyirlər. Dövlətin də uşaqların müdafiəsi və ailə dəyərlərinin qorunması istiqamətində tədbirləri müzakirə etməsi təbiidir. Lakin bu tədbirlərin məqsədi aydın, hüquqi əsasları əsaslandırılmış və tətbiq sərhədləri dəqiq olmalıdır.
Burada mühüm fərq nəzərə alınmalıdır: uşaqları yaşlarına uyğun olmayan seksual məzmundan qorumaqla LGBT mövzusu haqqında bütün məlumatların məhdudlaşdırılması eyni anlayış deyil. Jurnalist araşdırması, elmi məlumat, hüquqi maarifləndirmə və ayrı-ayrı şəxslərin həyatına dair materiallar avtomatik olaraq təbliğat hesab edilə bilməz. Bu fərq nəzərə alınmadıqda, uşaqların müdafiəsi məqsədilə irəli sürülən təşəbbüslər daha geniş informasiya məhdudiyyətlərinə yol aça bilər.
Məsələnin əsas hüquqi tərəflərindən biri də "təbliğat" anlayışının necə müəyyənləşdirilməsidir. Qanunvericilikdə bu anlayışın sərhədləri dəqiq göstərilmədikdə, onun tətbiqi müxtəlif yozumlara açıq qala bilər. Bu isə jurnalistlərin, müəllimlərin, tədqiqatçıların və digər şəxslərin hansı məlumatları qanuni şəkildə paylaşa biləcəyi ilə bağlı qeyri-müəyyənlik yarada bilər.
Hüquqi norma konkret və aydın olmalı, qadağan edilən davranışı dəqiq təsvir etməli, eyni zamanda özbaşına tətbiq və sui-istifadə risklərini minimuma endirməlidir. Məhdudiyyətlərin tətbiqi zamanı şəxsi həyatın toxunulmazlığı və ifadə azadlığı ilə bağlı hüquqi təminatlar da nəzərə alınmalıdır.
Digər mühüm məqam bu məsələ ilə bağlı irəli sürülən təşəbbüslərin hüquqi statusudur. İctimai müzakirələrdə səsləndirilən təklifləri qüvvəyə minmiş qanunla qarışdırmaq olmaz. Hər hansı təşəbbüsün irəli sürülməsi, parlamentdə müzakirə edilməsi və qanun kimi qəbul olunması fərqli hüquqi mərhələlərdir. Buna görə də mövzunu işıqlandırarkən yalnız təsdiqlənmiş məlumatlara əsaslanmaq, rəsmi qərar olmayan təklifi artıq qüvvədə olan hüquqi norma kimi təqdim etməmək vacibdir.
Ailə dəyərlərinin qorunması yalnız müəyyən mövzulara məhdudiyyət qoymaqla həll edilə biləcək məsələ deyil. Ailələrin sosial rifahı, uşaqların keyfiyyətli təhsilə çıxışı, valideynlərin maarifləndirilməsi, məktəblərdə sağlam mühitin yaradılması və gənclərin gələcəyə inamı da ailə institutunun möhkəmlənməsində mühüm rol oynayır. Mənəvi tərbiyə gündəlik davranış, məsuliyyət, qarşılıqlı hörmət və böyüklərin şəxsi nümunəsi əsasında formalaşır.
Cəmiyyətdə fərqli baxışların mövcudluğu təbiidir. Hər kəs müəyyən həyat tərzini qəbul etmək və ya etməmək hüququna malikdir. Lakin fikir ayrılığı heç kəsin təhqir olunmasına, alçaldılmasına və insan ləyaqətinin pozulmasına əsas verməməlidir. Eyni zamanda, ictimai müzakirələrdə səsləndirilən iddialar faktlara və hüquqi əsaslara söykənməlidir.
Mövzunu emosional ittihamlar səviyyəsində saxlamaq əvəzinə, onun hüquqi nəticələrini, uşaqların maraqlarına təsirini və mümkün sosial fəsadlarını açıq müzakirə etmək daha faydalıdır.
Dövlətin ailəni və uşaqları qorumaq vəzifəsi ilə insan hüquqlarının hüquqi təminatları bir-birinə zidd prinsiplər kimi təqdim edilməməlidir. Aydın qanunvericilik, məsuliyyətli təhsil siyasəti, valideynlərin maarifləndirilməsi və uşaqların yaş xüsusiyyətlərinə uyğun informasiya mühitinin yaradılması paralel şəkildə həyata keçirilə bilər.
Hər hansı məhdudiyyət təklif edilirsə, onun hansı konkret problemi həll etdiyi, nə dərəcədə zəruri olduğu, hansı hüquqi əsaslara söykəndiyi və mümkün sui-istifadə hallarının necə qarşısının alınacağı aydın izah edilməlidir.
Azərbaycanın milli-mənəvi dəyərləri qorumaq istəyi ilə mürəkkəb ictimai məsələləri açıq və savadlı şəkildə müzakirə etmək ehtiyacı paralel mövcuddur. Ailənin möhkəmliyi, uşaqların təhlükəsizliyi və hüquqi müəyyənlik bir-birini tamamlayan məqsədlərdir. Bu məqsədlərə nail olmaq üçün həm dövlət qurumlarının, həm də cəmiyyətin faktlara əsaslanan, məsuliyyətli və ölçülü müzakirələrə ehtiyacı var.
Unutmaq olmaz ki, ailə dəyərlərinin gücü yalnız qadağaların sərtliyi ilə ölçülmür. Bu dəyərlər ailədaxili münasibətlərdə, valideyn məsuliyyətində, uşaqlara göstərilən qayğıda və cəmiyyətin gündəlik davranışında öz əksini tapır. Dövlətin vəzifəsi ailəni və uşaqları qorumaq üçün əsaslandırılmış addımlar atmaq, bu addımların hüquqi sərhədlərini dəqiq müəyyənləşdirməkdir. Cəmiyyətin vəzifəsi isə həssas mövzuları təhqir və şüarlarla deyil, faktlar, qarşılıqlı hörmət və məsuliyyət əsasında müzakirə etməkdir.

Şəmsi Qoca

Telegramda izləyin