Xərçəngə qarşı "ağıllı" və "canlı" silahlar: Son 30 ilin ən böyük uğuru

Xərçəngə qarşı "ağıllı" və "canlı" silahlar: Son 30 ilin ən böyük uğuruDünya üzrə ərçəng halları həyəcanverici şəkildə artır, lakin ümidverici inkişaflar da diqqət çəkir. Yeni nəsil ağıllı və canlı müalicələr sayəsində bəzi qan xərçəngi növləri artıq ölümcül olmaqdan çıxıb idarə olunan xəstəliklərə çevrilir. Bəs bu qabaqcıl müalicələr necə işləyir?

Qaynarinfo xəbər verir ki, "The Lancet"də dərc olunan genişmiqyaslı analiz 1990–2024 dövrünü əhatə edən araşdırmaların aşağı və orta gəlirli ölkələrdə yeni xərçəng diaqnozlarının və ölüm hallarının daha yüksək olduğunu göstərib.

Mütəxəssislər xəbərdarlıq edir ki, təcili tədbirlər görülməsə, 2050-ci ilə qədər dünya üzrə 30,5 milyon nəfərin xərçənglə üzləşəcəyi, 18,6 milyon insanın isə xəstəlik səbəbilə həyatını itirəcəyi gözlənilir. Avropada isə yaşlanan əhali və həyat tərzinə bağlı risk faktorları xərçəng hallarının artacağına işarə edir.

Vaşinqton Universitetinin Sağlamlıq Ölçmələri və Qiymətləndirmə İnstitutunun (IHME) baş müəllifi Dr. Liza Fors bildirib: "Xərçəng dünya xəstəlik yükünə mühüm töhfə verməyə davam edir. Tədqiqatımız qarşıdakı onilliklərdə xüsusilə resursları məhdud ölkələrdə qeyri-proporsional artım yaşanacağını göstərir".

Leykoz və limfa kimi qan xərçənglərinin artmasına baxmayaraq, həm Azərbaycanda, həm də dünyada ölüm nisbətlərinin azalması və xəstələrin daha uzun yaşaması diqqət çəkir.

Hematologiya üzrə mütəxəssis Prof. Dr. Ali İrfan Emre Tekgündüz "Hurriyet"ə bildirib ki, artımın bir hissəsi real xəstəlik artımından, digər hissəsi isə diaqnostika üsullarının inkişafından qaynaqlanır. "Gen mutasiyası analizləri və molekulyar testlərdəki irəliləyişlər sayəsində keçmişdə ‘qan azlığı’ kimi ümumi ifadələrlə təsnif edilən bir çox hal bu gün dəqiq şəkildə diaqnozlana bilir", deyən Tekgündüz ABŞ-ın SEER məlumatlarının hematoloji xərçənglərin insidensində son illərdə əhəmiyyətli artım göstərdiyini deyib.

Prof. Dr. Tekgündüz genetik meyilliliklə yanaşı, ətraf mühit təsirləri, ömür uzunluğunun artması və immuniteti zəiflədən müalicələrin qan xərçəngi riskini yüksəltdiyini ifadə edib. Romatoloji və immunoloji xəstəliklər, eləcə də orqan köçürülməsindən sonra istifadə edilən immunitetbasdırıcı dərmanlar uzunmüddətli perspektivdə risk yaradır. Cəmiyyətin yaşlanması da hematoloji bədxassəli xəstəliklərin sayını artıran əsas amillərdəndir.

Mütəxəssis son illərdə axın sitometriyası, molekulyar testlər və yeni nəsil sekvensləşdirmənin (NGS) geniş istifadəyə girməsi ilə əlamət göstərməyən xəstələrdə belə erkən diaqnozun mümkün olduğunu deyib. Bu, həm halların sayını artırır, həm də erkən diaqnoz səbəbilə müalicə uğurunu yüksəldir.

Prof. Dr. Tekgündüz ölüm nisbətlərinin azalmasının arxasında hədəfə yönəlik dərmanlar, hüceyrə əsaslı müalicələr və sümük iliyi nəqlindəki texnoloji irəliləyişlərin dayandığını bildirib.

Dünya üzrə hematoloji xərçənglərə bağlı itirilən sağlam ömür illərinin təxminən 40 faiz azalması, həm sağ qalma müddətinin artdığını, həm də həyat keyfiyyətinin yüksəldiyini göstərir.

Qan xərçənglərinin sitogenetik və molekulyar cəhətdən olduqca müxtəlif olduğunu deyən Tekgündüz vurğulayıb:

"Hər xəstənin xərçəng hüceyrəsi ona məxsus molekulyar bir barmaq izi daşıyır. Buna görə də hər xəstənin müalicəyə verəcəyi cavab fərqlidir. Diaqnoz zamanı aparılan ətraflı analizlər sayəsində ‘hər kəsə eyni müalicə’ dövrü artıq sona çatıb".

Bu yanaşma tibb mühitində "fərdiləşdirilmiş müalicə" adlandırılır. Xüsusilə KML, KLL, APL və Philadelphia pozitiv ALL kimi alt qruplarda sağ qalma tarixi müqayisə olunmayacaq dərəcədə yüksəlib. Bir çox qan xərçəngi artıq ölümcül deyil, xroniki və idarəolunan vəziyyətə keçib.

Prof. Dr. Tekgündüz son illərdə tez-tez eşidilən "ağıllı dərman" və "canlı dərman" anlayışlarını belə izah edib:

- Ağıllı dərmanlar: xərçəng hüceyrələrindəki spesifik genetik dəyişiklikləri hədəfləyir, sağlam hüceyrələrə minimal ziyan verir. Mütəxəssis bu dərmanları xərçəngə yönəlmiş "nəzaətli raketlər"ə bənzədir.
- Canlı dərmanlar (CAR-T müalicəsi): xəstənin T-limfositlərinin genetik olaraq dəyişdirilərək xərçəngi tanıyacaq şəkildə proqramlanmasına əsaslanır. Hüceyrələr laboratoriyada çoxaldılıb xəstəyə geri verilir və beləliklə orqanizm xərçənglə aktiv şəkildə döyüşür.

Bu üsullar xüsusilə B hüceyrəli kəskin limfoblastik lösemi, B hüceyrəli limfomalar və multipl miyelomda böyük uğurlar gətirib. KML xəstələrində tirozin kinaz inhibitorları ilə 10 illik sağ qalma 90 faizə çatıb.

Son illərdə təsdiqlənən 167 dərmanın əhəmiyyətli qismi hematoloji xərçənglərdə tətbiq edilir. Bunların çoxu hədəfə yönəlik terapiyalar və immunoterapiyalardır. Bu dərmanlar hətta müqavimətli hallarda belə xərçəng hüceyrələrinin çoxalmasını dayandırır, apoptozu aktivləşdirir və immun sisteminin təsirini artırır.

Mütəxəssis vurğulayıb ki, leykoz və limfa artıq tək bir xəstəlik deyil, genetik olaraq çoxsaylı alt tiplərdən ibarət geniş bir spektrdir.

Bu ağıllı dərmanlara çıxış çətindir – nə edilə bilər?

Prof. Dr. Tekgündüz deyib:

- Yüksək maliyyət səbəbilə ağıllı dərmanlara çıxış bütün dünyada məhduddur.
- Problemin həlli üçün biosimilyar və jenerik dərmanların yerli istehsalı təşviq edilməli, klinik araşdırmalara qatılım artırılmalı, yeni dərmanların geri ödəmə prosesləri sürətləndirilməlidir.
- Geri ödəmədə əsas kriteriya xəstəyə qazandırılan bir illik keyfiyyətli ömür müddətinin maliyyətidir və bu dəyər çox zaman 30–40 min dollar civarındadır. Qısa müddətdə, lakin uzunmüddətli təsir göstərən müalicələrin daha sərfəli olduğu hesab edilir.


BiG.Az
Telegramda izləyin
Sağlamlıq   Baxılıb: 1042   Tarix: 25 noyabr 2025  

Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666

Facebookda Paylaş

Oxşar xəbərlər

.

Saç tökülməsi sizi qorxutmasın! Çarə TAPILDI!!!

Dəmir, zülal və sinkin orqanizdə çatmamazlığı saçların tökülməsiinə səbəb olur. Hamiləlik, tiroid, şəkər, qaraciyər və böyrək xəstəlikləri də saçı tökür. Həddindən artıq diaeta, xərçəng xəstəliklərinin müalicəsində istifadə edilən bəzi dərmanlar da saçları tökər, həmçinin rənglənmədə istifadə edilə

17.09.2021 1439
.

Həddən artıq tərləmənin SƏBƏBLƏRİ

Tərləmə fizioloji prosesdir. Tərləmənin köməyi ilə bədənimiz öz normal hərarətini saxlayır. -a istinadla bildirir ki, mütəxəssislər bununla bağlı maraqlı məlumatlar verir:. - Bundan əlavə tərlə birlikdə orqanizmdən artıq və ziyanlı maddələr (toksinlər, şlaklar və s.) ifraz olunur. İnsana isti oland

18.08.2021 1367
.

Həkim Delta ştamına qarşı ƏN EFFEKTİV üsulu AÇIQLADI

Delta ştamına qarşı ən təsirli üsul 2 doza "Sinovac"la 1 doza "Pfizer"in qarışığıdır. Bunu yoluxucu xəstəliklər üzrə mütəxəssis Bülənt Ərtoğrul deyib. O bildirib ki, bu nəticəyə mövcud elmi məlumatlar əsasında gəlnib: "2 dozada "Pfizer"in effektivliyi bir qədər aşağı

22.08.2021 1318
.

Möcüzəvi meyvə: Xərçəng riskini azaldır, şəkəri salır

Çində həyat dərmanı olaraq tanınan innab saysız faydası ilə məşhurdur. Uzun illərdir şəfa qaynağı olaraq tanınan bu meyvənin yeni faydası öyrənilib. -a istinadən xəbər verir ki, innab yemək sizi bir çox xəstəliklərdən qoruyacaq. Tərkibi A və C vitamini boldur. Ürək sağlamlığı üçün xeyirlidir. Bağırsa

23.08.2021 1865
.

Həkim üzün vəziyyətinə görə diaqnoz edilən təhlükəli xəstəlikləri açıqladı

Asimmetrik üz insultun ilk əlamətlərindən biri ola bilər. Bu barədə rusiyalı onkoloq İvan Karasev danışıb. Onun sözlərinə görə, əksər xəstəliklər insanın üzündə müəyyən izlər buraxır. "Üzdəki quru və çatlamış dəri bədənin susuz qalmasının bir əlamətidir. Bu simptom həm də tər vəzilərinin işi il

28.08.2021 914
.

"Qarpızın yağlı yeməkdən sonra yeyilməsi düzgün deyil" - HƏKİM

Adətən hər yayda bu mövsüm üçün xarakterik olan hadisələr müşahidə edilir. Qarpızdan zəhərlənmələr, ilan, həşərat sancmaları və sair. Bu il də bədbəxt hadisələrsiz ötüşmədi. Öncə qeyd edək ki, rəsmi məlumatlarda bu vaxta kimi qarpızla bağlı zəhərlənmə hallarının olmadığı iddia edilir. Yayın ən çox sərinləşdiric

22.08.2021 1038
.

Yoluxucu xəstəliklərdən qorunmaq üçün belə qidalanın

Payızda immuniteti yaxşılaşdırmaq və bədəni gücləndirmək üçün sitrus meyvələrindən istifadə etmək məsləhət görülür, çünki tərkibində olan efir yağları əhval-ruhiyyəni yüksəldir. Bundan əlavə, faydalı yağlar unudulmamalıdır, onları qoz-fındıq, zeytun yağı, avokado və yağlı balıqdan əldə etmək olar. B

12.09.2021 1388
.

Yaxşı fiziki formaya aparan yolda ilk 5 ADDIM

İlin əvvəlində yaya kimi arıqlamağı özünüzə məqsəd qoymuşdunuz, amma yayın sonunda hələ də məqsədinizə çatmamısınız? O zaman məqsədlərinizə daha ciddi yanaşın və elə bu gündən başlayın. BİG.AZ xarici mətbuata istinadən oxuculara 5 sadə addımdan başlamağı məsləhət görür. Elementar görsənsələr də, bu qaydalar

24.08.2021 957
.

Yuxusuzluğu aradan qaldıran məlhəm

Yay girəndən bir çoxları yuxusuzluq sindromundan əziyyət çəkir. Yatmaq istəsəniz də, yuxuya getməyə əziyyət çəkirsiniz. BİG.AZ Axşam.az-a istinadən xəbər verir ki, yuxu dərmanı qəbul etmək heç də çıxış yolu deyil. Həm də dərman mədəni zəhərləyir. Yuxusuzluq sindromundan xilas olmaq üçün aşağıdakı məlhəm

22.08.2021 2428
.