Yeniyetməlik 32 yaşında bitir, 66 yaşında qocalmağa başlayırıq - Yeni araşdırma

Yeniyetməlik 32 yaşında bitir, 66 yaşında qocalmağa başlayırıq - Yeni araşdırmaÜmumi təsəvvürə görə, yeniyetməlik dövrü 20 yaşların əvvəlində sona yetir. Lakin Kembric Universitetinin alimlərinə görə, məsələ bundan ibarət deyil.

Qaynarinfo xəbər verir ki, yeni bir araşdırma insan beyninin beş əsas mərhələdən ibarət olduğunu ortaya qoyur. Bu mərhələlərə əsasən isə yeniyetməlik 9 yaşında başlayır və 32 yaşına qədər davam edir.

Kebric Universitetinin tədqiqatçıları yaşları 0-dan 90-a qədər dəyişən 3.802 nəfərin beyin görüntülərini müqayisə edib. Aparılan analizlər, orta insan ömrünün beş əsas mərhələdən – uşaqlıq, yeniyetməlik, yetkinlik, erkən yaşlanma və gec yaşlanmadan ibarət olduğunu və bu mərhələləri müəyyən edən dörd böyük dönüm nöqtəsinin mövcudluğunu üzə çıxarıb.

Araşdırma müəllifləri 30 yaşlarının əvvəlində olan, lakin hələ də tam yetkin insan kimi hiss etməyən şəxslərin haqsız olmadığını, çünki yeniyetməlik dövrünün 32 yaşına qədər davam etdiyini bildirirlər.

Baş tədqiqatçı Dr. Aleksa Mousli "Daily Mail"ə açıqlamasında belə deyib: "Beyin, yeniyetməliyin başladığı dövrlərdə işə düşən və 30 yaşların əvvəlinə qədər uzanan təbii keçid mərhələsindən keçir. Bu yaş aralığı bir çoxlarının yeniyetməlik kimi qəbul etdiyindən daha uzundur".

Tədqiqatçılara görə, beynimizin yetkin formaya çatması təxminən üç onillik davam edən yenidən qurulma tələb edir. 30 yaşların ortasına çatdıqda isə zəka və şəxsiyyət sabit bir "plato" mərhələsinə daxil olur.

Beynin beş əsas dövrü

Araşdırma "Nature Communications" jurnalında dərc olunub. Alimlər MRI diffuziya görüntüləmə üsulundan istifadə edərək, su molekullarının beyin toxuması boyunca hərəkətini analiz edib və bu yolla sinir əlaqələrinin xəritəsini çıxarıblar. Minlərlə görüntünü təhlil etdikdən sonra beynin beş əsas inkişaf mərhələsindən keçdiyini müəyyənləşdiriblər:

1. Uşaqlıq dövrü (0–9 yaş)

Bu mərhələdə beyin intensiv inkişaf və yenidən qurulma yaşayır. Ən önəmli proses isə neyronlar arasındakı artıq sinapsların təmizləndiyi, yalnız ən aktiv əlaqələrin qaldığı "şəbəkə konsolidasiyası"dır.

Bu dövrdə beyin qabığındakı boz maddə və daxildəki ağ maddə böyüyür, beyin qıvrımları sabitləşir. Ağ maddə məlumat ötürülməsi üçün həyati əhəmiyyət daşıyır, boz maddə isə yaddaş, emosiyalar və qərarvermə kimi ali funksiyaları idarə edir.

Təxminən 9 yaşında beyin ilk böyük dönüm nöqtəsinə – idrak qabiliyyətində nəzərəçarpacaq dəyişiklik mərhələsinə daxil olur.

2. Yeniyetməlik dövrü (9–32 yaş)

Bu dövrdə ağ maddə böyüməyə davam edir, lakin əsas dəyişikliklər neyronlar arasındakı əlaqələr səviyyəsində müşahidə olunur. Beyin getdikcə daha səmərəli və təkmilləşmiş bir arxitekturaya sahib olur.

Dr. Mousli bunu belə izah edir: "Beyindəki səmərəlilik iki nöqtə arasındakı qısa və birbaşa yol kimi düşünülə bilər. Beyin bölgələri arasında daha qısa yollar qurulduqca beyin daha səmərəli işləyir".

Bu mərhələ həm lokal, həm də ümumi beyin səviyyəsində səmərəli əlaqələrin güclənməsi ilə seçilir. Dəyişikliklər 30 yaşlarının əvvəlində – bütün həyatımızın "ən güclü topoloji dönüm nöqtəsi"ndə zirvəyə çatır.

Lakin yeniyetməlik dövrü psixi sağlamlıq pozuntularının artdığı yaş aralığı ilə də üst-üstə düşür.

Professor Dunkan Astl deyir: "Bir çox neyroinkişaf, psixi sağlamlıq və nevroloji vəziyyət beynin əlaqə qurma tərzi ilə bağlıdır. Beyin əlaqələrindəki fərqlər diqqət, dil, yaddaş və müxtəlif davranış çətinliklərini proqnozlaşdıra bilir".

3. Yetkinlik dövrü (32–66 yaş)

Bu ən uzun mərhələdir. Beyin artıq səmərəliliyi artırmaq əvəzinə sabitləşmə və strukturun daha çox ayrıldığı bir dövrə daxil olur. Alimlər bunu zəka və şəxsiyyətdə müşahidə olunan "plato" ilə əlaqələndirir.

4. Erkən yaşlanma dövrü (66 yaşdan etibarən)

Bu mərhələdən etibarən beyin əlaqələrində azalma, ağ maddədə isə tədrici zəifləmə baş verir. Dr. Mousli qeyd edir ki, bu yaşda hipertoniya kimi beyni təsir edən xəstəliklərin riski artır.

5. Gec yaşlanma dövrü (83 yaşdan etibarən)

Beynin son inkişaf mərhələsi. Bu dövrdə beyin ümumi əlaqələrdə dramatik azalma yaşayır və müəyyən bölgələrə daha çox asılı olur. Bu, yeniyetməlik dövründə qurulan əlaqələrin yaşla zəifləməsinin nəticəsi kimi qiymətləndirilir.

Dr. Mousli bunu belə təsvir edir: "Təsəvvür edin ki, işə getmək üçün birbaşa avtobusdan istifadə edirsiniz. Əgər bu xətt ləğv olunsa, iki avtobus dəyişməli olarsınız. Bu halda keçid dayanacağı birdən-birə daha vacib hala gəlir. Yaşlanan beyində də eyni proses baş verir – bəzi əlaqələr zəiflədikcə digər bölgələr daha kritik rol oynamağa başlayır".


BiG.Az
Telegramda izləyin
Sağlamlıq   Baxılıb: 997   Tarix: 28 noyabr 2025  

Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666

Facebookda Paylaş

Oxşar xəbərlər

.

Saç tökülməsi sizi qorxutmasın! Çarə TAPILDI!!!

Dəmir, zülal və sinkin orqanizdə çatmamazlığı saçların tökülməsiinə səbəb olur. Hamiləlik, tiroid, şəkər, qaraciyər və böyrək xəstəlikləri də saçı tökür. Həddindən artıq diaeta, xərçəng xəstəliklərinin müalicəsində istifadə edilən bəzi dərmanlar da saçları tökər, həmçinin rənglənmədə istifadə edilə

17.09.2021 1439
.

Həddən artıq tərləmənin SƏBƏBLƏRİ

Tərləmə fizioloji prosesdir. Tərləmənin köməyi ilə bədənimiz öz normal hərarətini saxlayır. -a istinadla bildirir ki, mütəxəssislər bununla bağlı maraqlı məlumatlar verir:. - Bundan əlavə tərlə birlikdə orqanizmdən artıq və ziyanlı maddələr (toksinlər, şlaklar və s.) ifraz olunur. İnsana isti oland

18.08.2021 1367
.

Həkim Delta ştamına qarşı ƏN EFFEKTİV üsulu AÇIQLADI

Delta ştamına qarşı ən təsirli üsul 2 doza "Sinovac"la 1 doza "Pfizer"in qarışığıdır. Bunu yoluxucu xəstəliklər üzrə mütəxəssis Bülənt Ərtoğrul deyib. O bildirib ki, bu nəticəyə mövcud elmi məlumatlar əsasında gəlnib: "2 dozada "Pfizer"in effektivliyi bir qədər aşağı

22.08.2021 1318
.

Möcüzəvi meyvə: Xərçəng riskini azaldır, şəkəri salır

Çində həyat dərmanı olaraq tanınan innab saysız faydası ilə məşhurdur. Uzun illərdir şəfa qaynağı olaraq tanınan bu meyvənin yeni faydası öyrənilib. -a istinadən xəbər verir ki, innab yemək sizi bir çox xəstəliklərdən qoruyacaq. Tərkibi A və C vitamini boldur. Ürək sağlamlığı üçün xeyirlidir. Bağırsa

23.08.2021 1865
.

Həkim üzün vəziyyətinə görə diaqnoz edilən təhlükəli xəstəlikləri açıqladı

Asimmetrik üz insultun ilk əlamətlərindən biri ola bilər. Bu barədə rusiyalı onkoloq İvan Karasev danışıb. Onun sözlərinə görə, əksər xəstəliklər insanın üzündə müəyyən izlər buraxır. "Üzdəki quru və çatlamış dəri bədənin susuz qalmasının bir əlamətidir. Bu simptom həm də tər vəzilərinin işi il

28.08.2021 914
.

"Qarpızın yağlı yeməkdən sonra yeyilməsi düzgün deyil" - HƏKİM

Adətən hər yayda bu mövsüm üçün xarakterik olan hadisələr müşahidə edilir. Qarpızdan zəhərlənmələr, ilan, həşərat sancmaları və sair. Bu il də bədbəxt hadisələrsiz ötüşmədi. Öncə qeyd edək ki, rəsmi məlumatlarda bu vaxta kimi qarpızla bağlı zəhərlənmə hallarının olmadığı iddia edilir. Yayın ən çox sərinləşdiric

22.08.2021 1038
.

Yoluxucu xəstəliklərdən qorunmaq üçün belə qidalanın

Payızda immuniteti yaxşılaşdırmaq və bədəni gücləndirmək üçün sitrus meyvələrindən istifadə etmək məsləhət görülür, çünki tərkibində olan efir yağları əhval-ruhiyyəni yüksəldir. Bundan əlavə, faydalı yağlar unudulmamalıdır, onları qoz-fındıq, zeytun yağı, avokado və yağlı balıqdan əldə etmək olar. B

12.09.2021 1388
.

Yaxşı fiziki formaya aparan yolda ilk 5 ADDIM

İlin əvvəlində yaya kimi arıqlamağı özünüzə məqsəd qoymuşdunuz, amma yayın sonunda hələ də məqsədinizə çatmamısınız? O zaman məqsədlərinizə daha ciddi yanaşın və elə bu gündən başlayın. BİG.AZ xarici mətbuata istinadən oxuculara 5 sadə addımdan başlamağı məsləhət görür. Elementar görsənsələr də, bu qaydalar

24.08.2021 957
.

Yuxusuzluğu aradan qaldıran məlhəm

Yay girəndən bir çoxları yuxusuzluq sindromundan əziyyət çəkir. Yatmaq istəsəniz də, yuxuya getməyə əziyyət çəkirsiniz. BİG.AZ Axşam.az-a istinadən xəbər verir ki, yuxu dərmanı qəbul etmək heç də çıxış yolu deyil. Həm də dərman mədəni zəhərləyir. Yuxusuzluq sindromundan xilas olmaq üçün aşağıdakı məlhəm

22.08.2021 2428
.