Diplomatların Xankəndi və Zəngəzura səfəri: Azərbaycanın iqtisadi planında yeni mərhələ

"Azərbaycanın diplomatik korpus nümayəndələrinin Qarabağ və Şərqi Zəngəzura, o cümlədən Xankəndiyə səfəri yalnız siyasi və diplomatik baxımdan deyil, iqtisadi perspektivdən də diqqətçəkən hadisədir. 58 ölkədən 150 nümayəndənin iştirakı ilə keçirilən səfər Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərində həyata keçirilən bərpa-quruculuq prosesinin beynəlxalq auditoriyaya birbaşa təqdim olunması baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır".

Bunu BiG.AZ-a açıqlamasında iş adamı Xanoğlan Ramazanov bildirib.

O, qeyd edib ki, bu səfərin iqtisadi əhəmiyyəti ilk növbədə ondan ibarətdir ki, xarici diplomatlar bölgədəki dəyişiklikləri yalnız rəsmi hesabatlar və statistik göstəricilər üzərindən deyil, yerində müşahidə etmək imkanı əldə edirlər. Bu isə gələcəkdə həmin ölkələrin şirkətləri, investorları və maliyyə institutları üçün Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun investisiya imkanları haqqında daha real təsəvvür formalaşdıra bilər:

"Məsələ yalnız yeni yolların, yaşayış məntəqələrinin və sosial obyektlərin tikintisi ilə məhdudlaşmır. Qarabağ və Şərqi Zəngəzur Azərbaycanın qeyri-neft iqtisadiyyatının yeni inkişaf məkanlarından birinə çevrilmək potensialına malikdir. Burada kənd təsərrüfatı, emal sənayesi, turizm, logistika, xidmət sektoru, alternativ enerji və tikinti sahələrində geniş imkanlar formalaşır. Xarici nümayəndələrin bu proseslə tanış olması Azərbaycanın həmin əraziləri gələcək iqtisadi əməkdaşlığın bir hissəsi kimi təqdim etməsinə imkan yaradır.

Xankəndinin bu baxımdan ayrıca iqtisadi əhəmiyyəti var. Şəhərin regional inzibati, xidmət və biznes mərkəzinə çevrilməsi perspektivi burada yeni iqtisadi fəaliyyət sahələrinin formalaşmasını sürətləndirə bilər. Şəhərin bərpası ilə paralel olaraq xidmət sektoru, turizm, kiçik və orta sahibkarlıq, ticarət və ictimai iaşə kimi sahələr üçün yeni bazar imkanlarının yaranması gözlənilir. Bu prosesin uğurlu həyata keçirilməsi isə bütövlükdə Qarabağın iqtisadi reinteqrasiyasını sürətləndirə bilər.
Şərqi Zəngəzurun iqtisadi potensialı isə daha geniş regional bağlantılarla əlaqəlidir. Xüsusilə Zəngilan, Cəbrayıl və digər rayonlarda yaradılan nəqliyyat infrastrukturu Azərbaycanın regional logistika imkanlarını genişləndirir. Zəngəzur istiqamətində nəqliyyat bağlantılarının inkişafı Orta Dəhlizin imkanlarını artırmaq baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır. Ekspert qiymətləndirmələrində də Zəngəzur bağlantısı Orta Dəhlizin mühüm halqalarından biri kimi təqdim olunur.

Burada əsas məsələ Azərbaycanın yalnız tranzit ölkə kimi çıxış etməsi deyil. Yeni nəqliyyat xətləri ətrafında logistika mərkəzlərinin, anbarların, yükdaşıma və xidmət şirkətlərinin, sənaye və emal müəssisələrinin formalaşması əlavə iqtisadi dəyər yarada bilər. Başqa sözlə, yolun özündən əldə olunan tranzit gəlirləri ilə yanaşı, həmin yolun ətrafında yaranacaq biznes ekosistemi də Azərbaycan üçün mühüm iqtisadi resursa çevrilə bilər.

Diplomatların səfərinin başqa mühüm istiqaməti investisiya mühitinin təqdimatıdır. Xarici investor üçün hər hansı region haqqında qərar qəbul edərkən yalnız iqtisadi göstəricilər deyil, təhlükəsizlik, infrastruktur, nəqliyyat əlçatanlığı və dövlətin uzunmüddətli strategiyası da önəmlidir. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirilən genişmiqyaslı quruculuq layihələri bu baxımdan Azərbaycanın həmin ərazilərdə uzunmüddətli iqtisadi planlarının olduğunu göstərir.

Bu prosesdə azad edilmiş ərazilərdə yaradılan sənaye və aqrar imkanlar da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Regionun kənd təsərrüfatı potensialının bərpası ərzaq istehsalının artırılmasına, emal müəssisələrinin yaradılması isə xammalın hazır məhsula çevrilərək daha yüksək əlavə dəyər yaratmasına imkan verə bilər. Beləliklə, Qarabağ yalnız dövlət investisiyalarının yönəldiyi ərazi deyil, gələcəkdə özəl sektor üçün də gəlir gətirən iqtisadi məkana çevrilə bilər.

Turizm də bu modelin əsas istiqamətlərindən biri ola bilər. Şuşa, Xankəndi, Xocalı, Laçın və digər ərazilərin tarixi və təbii potensialının turizm məhsuluna çevrilməsi həm yerli, həm də xarici turist axınını artırmaq imkanına malikdir. Bunun üçün otelçilik, nəqliyyat, restoran, xidmət və əyləncə sektorlarında yeni bizneslərin yaranması vacibdir. Xarici diplomatların bölgəyə səfərləri isə həmin məkanların beynəlxalq səviyyədə tanıdılması baxımından əlavə imkan yaradır.

Bu mənada diplomatik səfəri bir növ iqtisadi təqdimat platforması kimi də qiymətləndirmək mümkündür. Çünki diplomatların gördükləri və əldə etdikləri məlumatlar onların təmsil etdikləri ölkələrdə Azərbaycanla bağlı iqtisadi qərarların qəbuluna təsir göstərə bilər. Nəticədə siyasi dialoqdan iqtisadi əməkdaşlığa, iqtisadi əməkdaşlıqdan isə konkret investisiya və biznes layihələrinə keçid üçün zəmin formalaşa bilər.

Burada daha geniş regional məqam da var. Zəngəzur istiqamətində nəqliyyat bağlantılarının inkişafı Azərbaycanı Türkiyə və Mərkəzi Asiya ilə birləşdirən marşrutların əhəmiyyətini artırır. Bu isə Azərbaycanın Orta Dəhlizdəki rolunun möhkəmlənməsi, tranzit yükdaşımaların artması və yeni logistika xidmətlərinin formalaşması üçün imkan yaradır. Müxtəlif iqtisadi təhlillərdə Zəngəzur bağlantısının regional ticarət və nəqliyyat inteqrasiyasına əlavə imkanlar yarada biləcəyi vurğulanır.

Nəticə etibarilə, xarici diplomatların Xankəndi və Qarabağ-Şərqi Zəngəzur bölgəsinə səfərini yalnız diplomatik nümayiş kimi qiymətləndirmək düzgün olmaz. Bu səfər Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərdə yaratdığı yeni iqtisadi reallığın beynəlxalq ictimaiyyətə göstərilməsi, investor marağının artırılması və regionun gələcək iqtisadi xəritədə mövqeyinin gücləndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir.

Azərbaycan üçün əsas hədəf isə quruculuq prosesini tədricən özəl investisiyaların, yeni bizneslərin, turizm və logistika layihələrinin artdığı dayanıqlı iqtisadi modelə çevirməkdir. Əgər bu istiqamətdə beynəlxalq əməkdaşlıq genişlənərsə, Qarabağ və Şərqi Zəngəzur təkcə bərpa olunan ərazilər deyil, Azərbaycanın qeyri-neft iqtisadiyyatının və regional tranzit strategiyasının əsas dayaqlarından birinə çevrilə bilər".

Telegramda izləyin